List of Government Schemes 2025 Latest Updates
Government Schemes 2025 : भारत सरकारने आर्थिक वाढ, सामाजिक कल्याण आणि शाश्वत विकासाला चालना देण्यासाठी अनेक योजना आणल्या आणि अपडेट केल्या आहेत. उल्लेखनीय म्हणजे, केंद्रीय अर्थसंकल्प 2025 मध्ये प्रधानमंत्री धन-धान्य कृषी योजना जाहीर करण्यात आली आहे, ज्याचे उद्दिष्ट 100 कमी-उत्पादक जिल्ह्य़ांमध्ये कृषी उत्पादकता, सिंचन सुविधा आणि साठवण पायाभूत सुविधा वाढवणे आहे, ज्यामुळे अंदाजे 1.7 कोटी शेतकऱ्यांना फायदा होईल.
सरकारी योजनांची यादी 2025
भारतातील 2025 मधील काही प्रमुख सरकारी योजनांची अद्ययावत यादी येथे आहे.
1. प्रधानमंत्री धन-धान्य कृषी योजना
फोकस शेती
- उद्दिष्ट: 100 कमी-उत्पादक जिल्ह्यांमध्ये कृषी उत्पादकता आणि पायाभूत सुविधा सुधारणे, सिंचन, पीक वैविध्य आणि काढणीपश्चात साठवण यावर लक्ष केंद्रित करणे.
- लक्ष्य : १.७ कोटी शेतकरी.
2. अटल भुजल योजना (ABHY)
- फोकस: जलसंधारण
- उद्दिष्ट: ग्रामीण भागात, विशेषत: पाण्याच्या ताणाचा सामना करणाऱ्या प्रदेशांमध्ये शाश्वत भूजल व्यवस्थापन आणि जलसंधारण पद्धती.
- ध्येय: पाणी वापर कार्यक्षमता वाढवणे आणि भूजल तक्त्यांचे पुनर्भरण करणे.
3. आयुष्मान भारत योजना
- फोकस: आरोग्यसेवा
- उद्दिष्ट: आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल कुटुंबांना दुय्यम आणि तृतीयक रुग्णालयात दाखल करण्यासाठी प्रति कुटुंब प्रति वर्ष ₹ 5 लाख मोफत आरोग्य कव्हरेज प्रदान करा.
- लक्ष्य: संपूर्ण भारतातील 10 कोटी कुटुंबे.
4. PM किसान सन्मान निधी (PM-KISAN)
- फोकस: शेतकऱ्यांना आर्थिक पाठबळ
- उद्दिष्ट: जमीनधारक शेतकऱ्यांना त्यांच्या उत्पन्नाला पूरक म्हणून थेट आर्थिक सहाय्य.
- लक्ष्य: 100% जमीनधारक शेतकरी.
5. महात्मा गांधी राष्ट्रीय ग्रामीण रोजगार हमी कायदा (MGNREGA)
- फोकस: ग्रामीण रोजगार
- उद्दिष्ट: ग्रामीण कुटुंबांना प्रतिवर्षी किमान 100 दिवस मजुरीचा रोजगार उपलब्ध करून देणे, उपजीविकेची सुरक्षा सुनिश्चित करणे.
- 2025 चा अर्थसंकल्प: 86,000 कोटींची तरतूद.
6. नैसर्गिक शेतीवर राष्ट्रीय अभियान
- फोकस: शाश्वत शेती
- उद्दिष्ट: रासायनिक-मुक्त शेती तंत्राचा प्रचार, पर्यावरणीय शाश्वतता आणि मातीचे आरोग्य सुधारणे.
7. प्रधानमंत्री आवास योजना – शहरी (PMAY-U)
- फोकस: परवडणारी घरे
- उद्दिष्ट: नवीन घरे बांधून आणि सध्याची घरे सुधारून सर्व शहरी गरिबांना परवडणारी घरे उपलब्ध करून द्या.
- लक्ष्य: शहरी भागातील आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटक आणि कमी उत्पन्न गट.
8. स्किल इंडिया मिशन
- फोकस: कौशल्य विकास
- उद्दिष्ट: 40 कोटींहून अधिक लोकांना त्यांची रोजगारक्षमता सुधारण्यासाठी विविध कौशल्य संचांमध्ये प्रशिक्षित करा.
- मुख्य कार्यक्रम: प्रधानमंत्री कौशल विकास योजना (PMKVY).
9. डिजिटल इंडिया कार्यक्रम
- फोकस: डिजिटल परिवर्तन
- उद्देशः इंटरनेट कनेक्टिव्हिटी वाढवून, ऑनलाइन सेवा प्रदान करून आणि डिजिटल साक्षरता सुधारून भारताला डिजिटली सशक्त समाज बनवा.
- ध्येय: प्रत्येक नागरिकाला इलेक्ट्रॉनिक पद्धतीने सरकारी सेवा प्रदान करणे.
10. स्टार्टअप इंडिया योजना
- फोकस: उद्योजकता
- उद्दिष्ट: स्टार्टअप्सना आर्थिक आणि नियामक सहाय्य प्रदान करून नवकल्पना आणि उद्योजकतेला प्रोत्साहन देणे.
- लक्ष्य: नवीन व्यवसायांसाठी अडथळे कमी करा आणि रोजगार निर्मितीला प्रोत्साहन द्या.
11. स्वच्छ भारत मिशन 2.0
- फोकस: स्वच्छता आणि कचरा व्यवस्थापन
- उद्दिष्ट: संपूर्ण भारतभर सार्वत्रिक स्वच्छता कव्हरेज, कचरा व्यवस्थापन आणि स्वच्छ वातावरण सुनिश्चित करणे.
- लक्ष्य: ग्रामीण आणि शहरी भागात 100% स्वच्छता साध्य करणे.
12. मेक इन इंडिया
- फोकस: औद्योगिक वाढ
- उद्दिष्ट: संरक्षण, इलेक्ट्रॉनिक्स आणि वस्त्रोद्योग यासारख्या क्षेत्रांवर भर देऊन भारतात उत्पादनाला चालना देणे.
- ध्येय: भारताचे औद्योगिक उत्पादन आणि जागतिक स्पर्धात्मकता वाढवणे.
13. नॅशनल इलेक्ट्रिक मोबिलिटी मिशन प्लॅन (NEMMP)
- फोकस: इलेक्ट्रिक वाहने (EVs)
- उद्दिष्ट: प्रदूषण आणि जीवाश्म इंधनावरील अवलंबित्व कमी करण्यासाठी इलेक्ट्रिक वाहनांचा अवलंब करण्यास प्रोत्साहन देणे.
- ध्येय: EV उत्पादन वाढवा आणि EV पायाभूत सुविधांचा विस्तार करा.
14. प्रधानमंत्री फसल विमा योजना (PMFBY)
- फोकस: पीक विमा
- उद्दिष्ट: नैसर्गिक आपत्ती किंवा अनपेक्षित घटनांमुळे पीक अपयशी झाल्यास शेतकऱ्यांना आर्थिक सहाय्य प्रदान करणे.
15. राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण (NEP) 2020 अंमलबजावणी
- फोकस: शैक्षणिक सुधारणा
- उद्दिष्ट: प्रवेशयोग्यता आणि गुणवत्ता सुधारण्यासाठी अभ्यासक्रमातील बदल, डिजिटल शिक्षण आणि अध्यापन पद्धतींमधील सुधारणांसह शिक्षण प्रणालीची पुनर्रचना करा.
16. राष्ट्रीय सामाजिक सहाय्य कार्यक्रम (NSAP)
- फोकस: सामाजिक सुरक्षा
- उद्देशः आर्थिकदृष्ट्या वंचित पार्श्वभूमीतील वृद्ध, विधवा आणि अपंग व्यक्तींना सामाजिक सहाय्य प्रदान करणे.
17. प्रधानमंत्री उज्ज्वला योजना (PMUY)
- फोकस: ऊर्जा प्रवेश
- उद्दिष्ट: दारिद्र्यरेषेखालील कुटुंबातील महिलांना आरोग्याचे परिणाम सुधारण्यासाठी आणि स्वयंपाक करण्याच्या पारंपारिक पद्धतींवरील अवलंबित्व कमी करण्यासाठी मोफत एलपीजी कनेक्शन प्रदान करा.
18. जल जीवन मिशन
- फोकस: पाणी पुरवठा
- उद्दिष्ट: शाश्वत पाणी व्यवस्थापन पद्धतींवर लक्ष केंद्रित करून 2024 पर्यंत प्रत्येक ग्रामीण कुटुंबाला पिण्यायोग्य पाणी उपलब्ध करून देणे.
सरकारी योजनांचा फायदा
भारतातील सरकारी योजना समाजाच्या विविध घटकांसाठी आर्थिक, सामाजिक आणि पर्यावरणीय परिस्थिती सुधारण्याच्या उद्देशाने विस्तृत लाभ प्रदान करतात. या योजनांचे व्यापकपणे कल्याण, पायाभूत सुविधा, शिक्षण, कृषी, आरोग्य आणि बरेच काही यांमध्ये वर्गीकरण केले जाऊ शकते. सरकारी योजनांचे मुख्य फायदे येथे आहेत:
1. समाज कल्याण आणि दारिद्र्य निर्मूलन
- गरिबांना आधार: प्रधानमंत्री जन धन योजनेसारख्या योजना वंचितांना बँक खाती देऊन, त्यांना बँकिंग सेवा, सरकारी अनुदाने आणि कर्ज मिळवून देण्यास मदत करून आर्थिक समावेशन प्रदान करतात.
- सामाजिक सुरक्षा: प्रधान मंत्री श्रम योगी मानधन सारखे कार्यक्रम असंघटित क्षेत्रातील कामगारांना पेन्शन लाभ देतात, वृद्धापकाळात आर्थिक सुरक्षा सुनिश्चित करतात.
2. आर्थिक सक्षमीकरण
- उत्पन्न समर्थन: PM-KISAN (प्रधानमंत्री किसान सन्मान निधी) शेतकऱ्यांना थेट उत्पन्न समर्थन प्रदान करते, त्यांना आर्थिक आव्हानांना तोंड देण्यास मदत करते, अशा प्रकारे त्यांचे आर्थिक कल्याण सुधारते.
- रोजगार निर्मिती: मनरेगा (महात्मा गांधी राष्ट्रीय ग्रामीण रोजगार हमी कायदा) सारखे उपक्रम ग्रामीण रोजगाराच्या संधी देतात, ग्रामीण कुटुंबांसाठी स्थिर उत्पन्न सुनिश्चित करतात.
3. आरोग्य सेवा प्रवेश
- परवडणारी हेल्थकेअर: आयुष्मान भारत आर्थिकदृष्ट्या दुर्बलांसाठी हॉस्पिटलायझेशन खर्च कव्हर करून प्रति कुटुंब प्रति वर्ष ₹5 लाखांपर्यंत मोफत वैद्यकीय कव्हरेज देते.
- महिलांसाठी आरोग्य विमा: प्रधानमंत्री उज्ज्वला योजना महिलांना एलपीजी कनेक्शन प्रदान करून, अस्वास्थ्यकर पारंपारिक स्वयंपाक पद्धतींवरील त्यांचे अवलंबित्व कमी करून सक्षम करते.
4. शिक्षण आणि कौशल्य विकास
- सुधारित शिक्षण: राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण (NEP) चे उद्दिष्ट शिक्षण अधिक समावेशक, सुलभ आणि सुसंगत बनवणे आहे, ज्यामुळे तरुणांना भविष्यातील रोजगाराच्या संधींसाठी अधिक चांगल्या प्रकारे तयार करता येईल.
- कौशल्य संवर्धन: स्किल इंडिया मिशन प्रशिक्षण कार्यक्रम आणि प्रमाणपत्रे प्रदान करते, रोजगारक्षमता वाढवते आणि तरुणांना नोकरीच्या चांगल्या संधी देतात.
5. कृषी आणि ग्रामीण विकास
- शेतकऱ्यांसाठी उत्पन्नाची सुरक्षितता: PMFBY (प्रधानमंत्री फसल विमा योजना) नैसर्गिक आपत्तींमुळे पिकाच्या नुकसानीविरूद्ध विमा प्रदान करते, शेतकऱ्यांना आर्थिकदृष्ट्या सावरण्यास मदत करते.
- जलसंधारण: अटल भुजल योजना कार्यक्षम भूजल व्यवस्थापनास प्रोत्साहन देते, शेतकऱ्यांना जलस्रोतांचा शाश्वत वापर करण्यास मदत करते.
- परवडणारी घरे: प्रधानमंत्री आवास योजना (PMAY) ग्रामीण आणि शहरी गरिबांसाठी परवडणारी घरे बांधण्यास मदत करते, त्यांचे जीवनमान सुधारते.
6. आर्थिक समावेशन आणि सक्षमीकरण
- सर्वांसाठी बँकिंग: प्रधानमंत्री जन धन योजना (PMJDY) हे सुनिश्चित करते की सर्वात गरीब व्यक्तींना देखील बचत खाती, विमा आणि कर्ज यासह आर्थिक सेवांचा लाभ मिळू शकतो, ज्यामुळे त्यांचे आर्थिक स्वातंत्र्य वाढते.
- लहान व्यवसायांसाठी क्रेडिट: मुद्रा योजना लहान व्यवसाय आणि उद्योजकांना सूक्ष्म-वित्त पुरवते, ज्यामुळे ते त्यांचे उपक्रम वाढवण्यास आणि नोकऱ्या निर्माण करण्यास सक्षम करते.
7. पर्यावरण आणि टिकाऊपणा
- शाश्वत शेती: नैसर्गिक शेतीचे राष्ट्रीय अभियान पर्यावरणपूरक शेती तंत्रांना प्रोत्साहन देते, रासायनिक खतांवरील अवलंबित्व कमी करते आणि मातीचे आरोग्य राखते.
- स्वच्छ ऊर्जा: मेक इन इंडिया आणि स्टार्टअप इंडिया ग्रीन टेक्नॉलॉजी स्टार्टअपसाठी संधी प्रदान करतात, स्वच्छ ऊर्जा उपायांच्या उत्पादनास प्रोत्साहन देतात आणि टिकाऊपणाच्या प्रयत्नांना चालना देतात.
- कचरा व्यवस्थापन आणि स्वच्छता: स्वच्छ भारत मिशन कचरा व्यवस्थापन पद्धतींना प्रोत्साहन देऊन, सार्वजनिक आरोग्य सुधारून स्वच्छ शहरे आणि गावे सुनिश्चित करते.
8. पायाभूत सुविधांचा विकास
- ग्रामीण पायाभूत सुविधा: प्रधानमंत्री ग्राम सडक योजना (PMGSY) ग्रामीण रस्ते पायाभूत सुविधा सुधारते, दुर्गम भागांसाठी उत्तम कनेक्टिव्हिटी सुनिश्चित करते, ज्यामुळे आर्थिक क्रियाकलापांना चालना मिळते आणि सेवांमध्ये प्रवेश होतो.
- परवडणारी घरे: PMAY योजना घरांच्या दृष्टीने चांगल्या पायाभूत सुविधांच्या गरजेकडे लक्ष देते, शाश्वत राहण्याच्या जागा निर्माण करण्यासाठी आर्थिक सहाय्य प्रदान करते.
9. महिला आणि बालकल्याण
- महिला सशक्तीकरण: बेटी बचाओ बेटी पढाओ मुलींच्या शिक्षणाला प्रोत्साहन देते आणि लिंगभेदाशी लढा देते, संपूर्ण भारतातील महिलांचे कल्याण आणि सक्षमीकरणाला प्रोत्साहन देते.
- बाल पोषण: एकात्मिक बाल विकास सेवा (ICDS) मुलांसाठी पोषण समर्थन आणि शिक्षण प्रदान करते, त्यांचे आरोग्य आणि विकास वाढवते.
10. पर्यावरण संवर्धन
- स्वच्छ पाण्याचा प्रवेश: जल जीवन मिशनचे उद्दिष्ट आहे की 2024 पर्यंत प्रत्येक ग्रामीण कुटुंबाला पिण्यायोग्य पाणी उपलब्ध करून देणे, चांगले आरोग्य आणि स्वच्छतेला प्रोत्साहन देणे.
- ग्रीन एनर्जी सोल्युशन्स: नॅशनल इलेक्ट्रिक मोबिलिटी मिशन प्लॅन (NEMMP) इलेक्ट्रिक वाहनांच्या वापराला प्रोत्साहन देते, कार्बन उत्सर्जन कमी करते आणि शाश्वत ऊर्जा उपायांना प्रोत्साहन देते.
11. शहरी विकास आणि स्मार्ट शहरे
- शहरी पायाभूत सुविधा: स्मार्ट सिटीज मिशनचे उद्दिष्ट शहरी भागातील जीवनमान सुधारणे हे पायाभूत सुविधा, स्मार्ट तंत्रज्ञान आणि कार्यक्षम व्यवस्थापन प्रणालींद्वारे शाश्वत विकासाला चालना देऊन आहे.
- सार्वजनिक वाहतूक: सार्वजनिक वाहतूक पायाभूत सुविधांचा विस्तार करण्यावर भर देणारे कार्यक्रम वाहतूक कोंडी कमी करतात, पर्यावरणपूरक वाहतूक पर्यायांना प्रोत्साहन देतात आणि शहरी गतिशीलता सुधारतात.